Tanwyddau

Beth yw Tanwydd?

Tanwydd yw sylwedd sydd yn rhyddhau gwres wrth iddo adweithio. Fel rheol rydym yn casglu'r egni gwres hwn, naill ai i wresogi ardaloedd, e.e. gwres canolog neu i greu trydan.

Mae tanwyddau yn aml yn cael eu hylosgi mewn aer (ocsigen) i ryddhau'r gwres hwn. Mae tanwyddau ffosil (olew, glo a nwy naturiol) yn cael eu hylosgi yn y ffordd hon. Y rheswm dros hyn yw bod y tanwyddau hyn yn gyfoethog mewn hydrocarbonau.

Adweithiau Ecsothermig

Mae'r bondiau cemegol mewn hydrocarbonau (C-C a C-H) yn torri ac yna mae bondiau newydd yn ffurfio wrth greu'r cynhyrchion, sef carbon deuocsid a dŵr (bondiau H-O a C=O). Mae'r gwahaniaeth mewn gwerth egni'r bondiau yn sicrhau bod mwy o egni'n cael ei ryddhau nag sy'n cael ei amsugno.

Felly mae adweithiau hylosgi tanwyddau yn ecsothermig iawn.

Puro Tanwyddau

Olew Crai

Mae olew crai yn ffynhonnell arbennig ar gyfer tanwyddau cyffredin fel petrol, diesel, cerosin, nwyon purfa ac ati. Er mwyn gwahanu'r sylweddau allan o'r olew, mae angen defnyddio purfa olew. Mae purfa olew yn defnyddio proses o'r enw distyllu ffracsiynol.

Mae olew crai yn cael ei wresogi nes bod y rhan fwyaf ohono'n nwyol. Mae hwn yna'n myned i mewn i'r tŵr ffracsiynu. Mae cyfansoddion sydd â berwbwyntiau isel (dwysedd isel) yn hedfan i dop y tŵr ac mae'r cyfansoddion sydd â berwbwyntiau uchel (dwysedd uchel) yn dod bant yn agos i'r gwaelod. Mae'r tŵr yn gwahanu ffracsiynau oherwydd bod graddiant tymheredd o ben y tŵr i'r gwaelod. Wrth i'r tymheredd ar lefel arbennig ddod yn agos i ferwbwynt y cyfansoddyn, mae'r cyfansoddyn nwyol yn cyddwyso i ffurfio hylif ac yna'n llifo allan ar y lefel neu'r llwyfan honno.

Yn ogystal â'r broses hon, mae purfeydd olew yn cynnal prosesau eraill, megis:

  • dadsylffwreiddio - tynnu sylffwr allan o'r cymysgedd i leihau llygredd (glaw asid)
  • ailffurfio - newid adeiledd cyfansoddion i'w gwneud yn fwy defnyddiol
  • cracio - i ffurfio cyfansoddion llai, mwy gwerthfawr o rai cadwyn hir


Dyma animeiddiad o'r broses ffracsiynu. Sylwch fod y gronynnau mawr yn dod bant ar y gwaelod a'r rhai llai, dwysedd isel yn dod bant ar y top.