Cyfansoddion Ïonig

Cyfansoddion = sylweddau sy'n cynnwys atomau neu ïonau o mwy nag un elfen wedi'u bondio'n gemegol.

Gall cyfansoddion fod yn ïonig neu'n 'cofalent' (gweler gwaith Uned 2). Hynny yw, mae elfennau'n gallu bondio i'w gilydd mewn gwahanol ffyrdd.

Rheol syml (er bod 'na eithriadau) yw bod metelau'n ffurfio bondiau ïonig gydag anfetelau a bod anfetelau'n bondio'n gofalent gydag anfetelau eraill.

Ffurfio Ïonau

Mae pob atom am gael plisgyn allanol llawn o electronau. Mae rhai'n colli electronau ac mae rhai'n eu hennill. Os oes llai na 4 electron gan atom (metel) yn ei blisgyn allanol, bydd yn colli electronau, ac felly yn ffurfio ïon positif (catïon). Os oes mwy na 5 electron gan atom (anfetel) yn ei blisgyn allanol, bydd yn ennill electronau, ac felly'n ffurfio ïon negatif (anïon).

Na (2,8,1) → Na+ (2,8) + e-

O (2,6) [ocsigen] + 2e- → O2- (2,8) [ocsid]

Mg (2,8,2) → Mg2+ (2,8) + 2e-

Cl (2,8,7) [clorin] + e- → Cl- (2,8) [clorid]

Al (2,8,3) → Al3+ (2,8) + 3e-

S (2,8,6) [sylffwr] + 2e- → S2- (2,8,8) [sylffid]

ffurfio ïon sodiwm

Ffurfio ïon sodiwm

Cyfuno Ïonau a Fformiwlâu

Gallwn gyfuno ïonau positif a negatif i'w gilydd. Mae'n rhaid eu cyfuno mewn ffordd fel nac oes gwefr 'dros ben', e.e.

Catïonau Anïonau Ïonau Cyfansawdd
Li+ Lithiwm F- Fflworid NH4+ Amoniwm
Na+ Sodiwm Cl- Clorid OH- Hydrocsid
K+ Potasiwm Br- Bromid NO3- Nitrad
Mg2+ Magnesiwm I- Ïodid SO42- Sylffad
Ca2+ Calsiwm O2- Ocsid CO32- Carbonad
Zn2+ Sinc S2- Sylffid
Fe2+ Haearn(II)
Fe3+ Haearn(III)
Cu+ Copr(I)
Cu2+ Copr(II)

Os oes gennym magnesiwm clorid:

  • Ïonau = Mg2+ a Cl-
  • Bydd angen 2 X Cl- ar gyfer pob un Mg2+
  • Felly: y fformiwla yw MgCl2 (ïon positif pob amser yn gyntaf)

Os oes gennym calsiwm ocsid:

  • Ïonau = Ca2+ a O2-
  • Bydd angen 1 X O2- ar gyfer pob un Ca2+
  • Felly: y fformiwla yw CaO

Os oes gennym sodiwm sylffid:

  • Ïonau = Na+ a S2-
  • Bydd angen 2 X Na+ ar gyfer pob un S2-
  • Felly: y fformiwla yw Na2S

Os oes gennym haearn(III) bromid:

  • Ïonau = Fe3+ a Br-
  • Bydd angen 3 X Br- ar gyfer pob un Fe3+
  • Felly: y fformiwla yw FeCl3

Os oes gennym alwminiwm ocsid:

  • Ïonau = Al3+ a O2-
  • Mae hwn yn fwy lletchwith. Mae angen ychwanegu mwy o'r ddau ïon tan bod y gwefrau'n canslo allan.
  • Mae angen 3 X O2- ar gyfer 2 X Al3+ (6+ a 6-)
  • Felly: y fformiwla yw Al2O3

Y Bracket Brigade

Rydych wedi sylwi ar yr ïonau cyfansawdd, fel sylffad, hydrocsid ac ati, yn y tabl. Rydym yn cyfri'r rhain fel 'un peth'. Os oes mwy nag un o'r ïonau hyn mewn fformiwla, bydd angen gosod bracedi neu gromfachau o'u cwmpas.

Os oes gennym potasiwm hydrocsid:

  • Ïonau = K+ a OH-
  • Mae angen 1 X OH- ar gyfer pob K+
  • Felly: y fformiwla yw KOH (dim angen cromfachau)

Os oes gennym sodiwm sylffad:

  • Ïonau = Na+ a SO42-
  • Mae angen 2 X Na+ ar gyfer pob SO42-
  • Felly: y fformiwla yw Na2SO4 (dim angen cromfachau eto)

Os oes gennym magnesiwm nitrad:

  • Ïonau = Mg2+ a NO3-
  • Mae angen 2 X NO3- ar gyfer pob Mg2+
  • Felly: y fformiwla yw Mg(NO3)2

Os oes gennym amoniwm sylffad:

  • Ïonau = NH4+ a SO42-
  • Mae angen 2 X NH4+ ar gyfer pob SO42-
  • Felly: y fformiwla yw (NH4)2SO4