Grŵp VII: Yr Halogenau

Mae elfennau grŵp VII yn cael eu galw'n Halogenau. Yr halogenau yw fflworin, clorin, bromin, ïodin ac astatin. Mae astatin yn elfen prin dros ben ac nid oes digon ohono'n bodoli i'w astudio'n fanwl.

Fflworin

Nwy melyn gwelw, gwenwynig yw fflworin, F2. Mae'n hynod o adweithiol ac anodd ei gadw. Mae'n adweithio gyda bron pob sylwedd, ond mae modd ei gadw mewn cynhwysyddion Teflon© (polytetrafflworoethen). Mae fflworin mor adweithiol, gwnaiff hyd yn oed adweithio gyda rhai o'r nwyon nobl. Mae'r enw yn dod o'r Lladin, fluere, sy'n golygu "i lifo".

fflworin

Cynhwysydd fflworin

Clorin

Nwy melyn-wyrdd, gwenwynig yw clorin, Cl2. Mae'n elfen adweithiol ac arogli'n gryf o gannydd (bleach). Mae'n adweithio'n gryf gyda metelau a nifer o anfetelau. Mae'r enw yn dod o'r Groegeg, khlôros, sy'n golygu "gwyrdd gwelw".

clorin

Fflasg o glorin

Bromin

Hylif coch, gwenwynig yw bromin, Br2. Mae'r enw yn dod o'r Groegeg, bromos, sy'n golygu "drewdod".

bromin

Gwydryn o fromin

Ïodin

Solid llwyd sgleiniog yw ïodin, I2. Mae'r enw yn dod o'r Groegeg, iôdes, sy'n golygu "fioled".

ïodin

Sampl ïodin

Astatin

Does neb yn gwybod llawer am astatin oherwydd ei fod mor brin. Rydym yn meddwl ei fod yn solid du ac yn llai adweithiol nag ïodin.

Profi Trefn Adweithedd Yr Halogenau: Adweithiau Dadleoli

Gallwn brofi trefn adweithedd yr halogenau gan ychwanegu halogen i hydoddiant o'r halidau (eu halwynau), e.e. ychwanegu clorin, bromin ac ïodin at halwynau clorid, bromid ac ïodid.

HALOGENAU
HALIDAU Clorin Bromin Ïodin
Sodiwm clorid X dim adwaith dim adwaith
Sodiwm bromid lliw brown X dim adwaith
Potasiwm ïodid lliw brown tywyll lliw brown tywyll X

Gallwn weld o'r canlyniadau uchod bod clorin yn adweithio gyda sodiwm bromid a photasiwm ïodid ac mae bromin yn adweithio gyda photasiwm ïodid. Mae hwn yn meddwl bod clorin wedi cymryd lle'r 'bromin' tu fewn sodiwm bromid ac wedi'i ddisodli, neu ei ddadleoli. Rydym yn gweld lliw brown y bromin wedi'i ryddhau.

clorin + sodiwm bromid → sodiwm clorid + bromin

Cl2 (n) + 2NaBr (d) → 2NaCl (d) + Br2 (h)

Golyga hyn fod clorin yn fwy adweithiol na bromin, oherwydd mae'n FWY PAROD i ffurfio cyfansoddyn.

Adweithiau Eraill

clorin + potasiwm ïodid → potasiwm clorid + ïodin

Cl2 (n) + 2KI (d) → 2KCl (d) + I2 (s)

bromin + potasiwm ïodid → potasiwm bromid + ïodin

Br2 (h) + 2KI (d) → 2KBr (d) + I2 (s)

Trefn Adweithedd

Elfen Sawl Adwaith Safle Adweithedd
Clorin 2 1af
Bromin 1 2ail
Ïodin 0 3ydd

Yn sicr gallwch ragfynegi ble byddai fflworin ac astatin yn dod os oeddent wedi cael cystadlu hefyd.

Mae adweithedd anfetelau Grŵp VII yn disgyn wrth ddisgyn y grŵp oherwydd bod yr atom yn mynd yn fwy (mwy o blisg) ac felly mae llai o atyniad gan y niwclews i atynnu electronau i ffurfio plisgyn allanol llawn. Golyga hyn ei bod yn anoddach i atynnu electron wrth ddisgyn y grŵp.

Trefn adweithedd yr halogenau

Y gwahaniaeth mewn adweithedd rhwng fflworin a chlorin

Os ydy electron yn cael ei atynnu'n haws, er mwyn ffurfio plisgyn allanol llawn, mae'n adweithio'n haws.

Defnydd yr Halogenau

Elfen Defnydd
Fflworin

Mae fflworid yn cael ei ychwanegu at ddŵr yfed. Yn ogystal â hyn, caiff fflworid ei ychwanegu at bast dannedd er mwyn cryfhau'r dannedd. Os nac oes digon o fflworid yn y deiet, gall y dannedd fod yn feddal a phydru'n gyflym. Ar y llaw arall, os oes gormod o fflworid yn y deiet, gall dannedd droi'n frown gyda smotiau gwyn llachar (fflworosis). Y rheswm am hyn yw bod fflworid yn crynhoi cyfansoddion calsiwm mewn i ardaloedd, felly mae'r lliw gwyn yn cilio o ardal y dant yn gyffredinol, ond i ymddangos fel smotiau.

pydredd dannedd

Pydredd oherwydd prinder fflworid

fflworosis

Fflworosis yn dilyn gormodedd o fflworid

Clorin

Caiff clorin ei ddefnyddio i ladd bacteria a rhai microbau eraill mewn pyllau nofio. Mae tabledi clorin yn cael ei ddefnyddio i buro dŵr yfed a steryllu bwydydd.

tabledi clorin

Tabledi puro dŵr a bwydydd

Mae clorin hefyd yn cael ei ddefnyddio'n helaeth mewn diwydiant i gynhyrchu hydoddyddion, fel CFCau, diffoddwyr tân. Mae finyl clorid yn cael ei ddefnyddio i ffurfio PVC (polycloroethen).

polycloroethen

PVC - pibellau, dillad, drysau

Bromin

Yn debyg i glorin, caiff bromin ei ddefnyddio i wneud diheintyddion, hydoddyddion, lliwurau, moddion a deunydd gwrthdan. Hefyd caiff ei ddefnyddio i buro dŵr ac mewn ffilm ffotograffig.

diffoddwr tân

Decabromodeuffenyl ether

Ïodin

Mae ïodin wedi cael ei ddefnyddio mewn sawl cyffur ac fel diheintydd. Mae ïodin yn hanfodol yn yr ymborthiad er mwyn rheoli'r metabolaeth trwy'r chwarren thyroid. Mae ïodin hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn creu ffilm ffotograffig.

llawdriniaeth gydag ioïodin

Ïodin ar groen ar gyfer llawdriniaeth

Fideos

Mae fflworin yn ofnadwy o adweithiol ac o ganlyniad nid oes modd ei storio yn yr ysgol. Dyma'r hyn sy'n digwydd wrth i nwy fflworin basio dros samplau o elfennau cyfnod 3.

  • Fflworin a Chyfnod 3

Dyma fflworin yn adweithio gydag elfennau cyfnod 3

Mae ïodin yn elfen rhyfedd - mae'n sychdarthu. Mae hwn yn golygu ei fod yn troi'n syth o solid i nwy wrth ei wresogi. Mae'r fideo isod yn dangos y sychdarthiad hwn yn ogystal ag esbonio defnydd yr elfen.

  • Ïodin yn Sychdarthu

Dyma ïodin yn sychdarthu