Grŵp I: Y Metelau Alcali

Metelau adweithiol iawn yw elfennau Grŵp I y Tabl Cyfnodol. Rydym yn dechrau gyda Lithiwm yng nghyfnod 2 (sylwch nid yw Hydrogen yn wir aelod o'r grŵp hwn). Yna rydym yn cyrraedd Sodiwm a Photasiwm, dwy elfen enwog, ac yna mae Rwbidiwm a Chesiwm - elfennau hynod o beryglus - mor adweithiol, nid oes hawl gennym eu cadw yn yr ysgol! Ar waelod y grŵp, rydym yn cwrdd â Ffranciwm - y metel mwyaf adweithiol. Yn anffodus, nid oes digon o'r elfen hwn ar gael ar unrhyw un adeg er mwyn ei astudio'n gywir. Mae mor ansefydlog (ymbelydrol), mae'n hollti i ffurfio elfennau eraill yn gyflym iawn.

elfennau grŵp I

Elfennau Grŵp I

Caiff yr elfennau hyn eu galw'n fetelau alcali am eu bod yn ffurfio alcalïau wrth adweithio gyda dŵr.

Priodweddau Ffisegol Metelau Grŵp I

Mae gan fetelau grŵp I briodweddau rhyfedd i gymharu â metelau 'arferol':

  • meddal
  • dwysedd isel
  • ymdoddbwynt isel
  • berwbwynt isel

Adweithiau Metelau Grŵp I ac Ocsigen

Mae metelau grŵp I yn cael eu storio o dan olew am eu bod mor adweithiol. Heb law am yr olew hwn, byddai'r metelau'n adweithio gydag ocsigen yn yr aer ('ocsidio').

hylosgi elfennau grŵp I mewn ocsigen

Hylosgi Elfennau Grŵp I mewn Ocsigen

Arsylwadau

Wrth boethi'r metel yn fflam y llosgydd, mae'n ymdoddi. Yna wrth ei drosglwyddo i'r jar nwy, mae'n tanio ac yn llosgi'n ffyrnig gyda fflam llachar. Mae powdr gwyn yn ffurfio.

Casgliad

Mae'r metel yn ocsidio i ffurfio'r metel ocsid.

Hafaliadau Cyffredinol

metel + ocsigen → metel ocsid

4M (s) + O2 (n) → 2M2O (s)

Hafaliadau Enghreifftiol

sodiwm + ocsigen → sodiwm ocsid

4Na (s) + O2 (n) → 2Na2O (s)

Adweithiau Metelau Grŵp I a Dŵr

Mae metelau grŵp I yn adweithio'n ffyrnig iawn gyda dŵr.

hylosgi elfennau grŵp I mewn ocsigen

Adweithio Elfennau Grŵp I â Dŵr

Arsylwadau

Metel Arsylwadau
Lithiwm
  • arnofio
  • eferwi - swigod nwy yn cael ei rhyddhau
  • darn yn cadw'i siâp
Sodiwm
  • arnofio
  • eferwi - swigod nwy yn cael ei rhyddhau
  • darn yn ffurfio pelen
Potasiwm
  • arnofio
  • eferwi - swigod nwy yn cael ei rhyddhau
  • darn yn ffurfio pelen
  • fflam lelog (leilac) yn ymddangos

Casgliad

Mae'r metel yn adweithio i ffurfio alcali (metel hydrocsid) a'r nwy hydrogen.

Hafaliadau Cyffredinol

metel + dŵr → metel hydrocsid + hydrogen

2M (s) + 2H2O (h) → 2MOH (d) + H2 (n)

Hafaliadau Enghreifftiol

sodiwm + dŵr → sodiwm hydrocsid + hydrogen

2Na (s) + 2H2O (h) → 2NaOH (d) + H2 (n)

Adnabod Alcali

Gallwn adnabod presenolden alcali gan ddefnyddio dangosydd. Mae hydoddiant pH yn dangos lliw porffor ac mae hydoddiant ffenolffthalein yn dangos lliw pinc neu goch.

Adnabod Hydrogen

Mae modd defnyddio prwaf 'pop' er mwyn adnabod y nwy hydrogen. Gall y nwy o'r lithiwm a'r soodiwm gael ei gasglu a'i brofi.

  • Prawf am y Nwy Hydrogen

Prawf am y nwy hydrogen

Metelau Mwy Adweithiol

Fel a soniwyd eisoes, mae rwbidiwm a chesiwm yn llawer rhy adweithiol i'w defnyddio. Er, gallwn weld eu hadweithiau gyda dŵr yn y fideo sy'n dilyn.

Trefn Adweithedd

Mae adweithedd metelau Grŵp I yn cynyddu wrth ddisgyn y grŵp oherwydd bod yr atom yn mynd yn fwy (mwy o blisg) ac felly mae llai o atyniad i'r electron allanol gan y niwclews, er bod mwy o brotonau yna. Golyga hyn bod yr electron allanol yn dianc yn haws wrth ddisgyn y grŵp.

Trefn adweithedd y metelau

Y gwahaniaeth mewn adweithedd rhwng lithiwm a photasiwm

Os ydy electron yn dianc yn haws, er mwyn ffurfio plisgyn allanol llawn, mae'n adweithio'n haws.

Trefn Adweithedd

Mae metelau Grŵp I yn adweithio'n dda gyda'r halogenau (elfennau grŵp VII), yn y modd canlynol:

Hafaliadau Cyffredinol

metel + halogen → metel halid

2M (s) + X2 (*) → 2MX (s)

* = s neu h neu n - dibynnu ar yr elfen

Hafaliadau Enghreifftiol

sodiwm + clorin → sodiwm clorid

2Na (s) + Cl2 (n) → 2NaCl (s)

lithiwm + bromin → lithiwm bromid

2Li (s) + Br2 (h) → 2LiBr (s)

Fideos

Y fideo enwog yn dangos adweithiau lithiwm i gesiwm gyda dŵr