Tectoneg Platiau ac Alfred Wegener

Hanes

Roedd Alfred Lothar Wegener (Tachwedd 1880 - Tachwedd 1930) yn wyddonydd, geoffisegydd a meteorolegydd o'r Almaen.

Alfred Lothar Wegener

Alfred Lothar Wegener

Gwnaeth Wegener gynhyrchu'r ddamcaniaeth o Ddrifft Cyfandirol. Oherwydd roedd y dystiolaeth yn amgylchiadol, nid oedd wedi'i derbyn tan y 50au.

Roedd sawl darn o dystiolaeth ganddo:

  • Sylw bod llawer o ardaloedd y Ddaear yn ffitio fel jig-so
  • Tebygrwydd mathau creigiau naill ochr i Gefnfor yr Iwerydd
  • Tebygrwydd ffosilau naill ochr i Gefnfor yr Iwerydd

Roedd yr holl ddarnau hyn yn awgrymu bod y cyfandiroedd wedi bod yn rhan o un uwch-gyfandir enfawr ar un adeg. Cafodd yr uwch-gyfandir hwn ei alw'n Pangea.

Erbyn y 60au, cafodd llawer mwy o dystiolaeth ei darganfod a chafodd y damcaniaeth o Dectoneg Platiau ei dyfeisio.

Y Ddaear Cynnar a Thectoneg Platiau

Un o'r darnau o dystiolaeth yw ffurfiant Cribyn Canol yr Iwerydd:

Cribyn Canol yr Iwerydd

Cribyn yn ffurfio o dan Gefnfor yr Iwerydd

Wrth fod platiau'n symud i ffwrdd o'i gilydd, mae magma'n symud i'r arwyneb ac yn ffurfio cribyn - er mae hefyd cyfle i losgfynyddoedd ffurfio - dyma llosgynyddoedd rifft.

Yn aml mae platiau'n taro yn erbyn ei gilydd. Yn y sefyllfa hon, mae un plat fel rheol yn symud o dan y llall, gyda llawer o wres yn cael ei gynhyrchu. Mae'r gwres hwn yn gallu ffurfio llosgfynyddoedd hefyd - llosgfynyddoedd islithriad.

Islithriad

Islithriad yn creu llosgfynyddoedd a daeargrynfeydd